Özet
Osmanlı kültür tarihinde son derece önemli bir yere sahip olan Ahilik teşkilatı, sanat erbabından olan kişileri bir örgüt etrafında toplayarak, onları manevi ve ahlaki yönden eğitmeyi amaç edinmiştir. Ahiler Anadolu’nun sosyal hayatındaki hizmetlerinin yanında, Ahi Babaları tarafından kurulan zaviyelerinde tüccar ve esnafın ahlaki terbiyesiyle de uğraşmışlardır. Bu bağlamda eğitim ve tasavvuf düşüncesinin temelini oluşturan Ahi zaviye- leri, gençlerin eğitim ve öğretiminde önemli bir yer edinmiştir. Eğitimdeki temel amaç okuma-yazma eğitimi almış ilmi, edebi ve dini bilgilerle donatılmış bireyler yetiştirerek bunları esnaf teşkilatı içerisinde önemli yerlere getirmekti. Temeli fütüvvet inancına dayanan ahilik eğitiminde temel yapı taşı topluma yararlı, faziletli, eğitimli ve en önemlisi insan olma vasıflarını tamamlamış bireyler yetiştirmekti.
Eğitim ve öğretim faaliyetlerinin yanı sıra her biri birer esnaf örgütüne bağlı olan bu zaviyeler, Osmanlı vakıflarının çok yönlü olan hizmet ve yardım fonksiyonlarından istifade etmişlerdir. Devletin kurulmasına hizmet etmiş Ahilere vakıf olarak verilmiş olup, en ıssız ve ücra yerleri bile ekip biçmek, hayvan yetiştirmek gibi ekonomik faaliyetlere zemin hazırlayarak elde edilen gelir, bu zaviyeleri mekân edinen Ahilerin, şeyh ve dervişlerin, garip ve yolcuların istifadelerine sunulmuştur. Kıbrıs halılarıyla döşenmiş, parlak avizelerle bezenmiş büyük salonlu, geniş avlulu bu görkemli zaviyeler, işlevlerini sürdürmeleri ve sağlam olarak korunmaları için köy, mezraa, bağ, bahçe, dükkân, han gibi vakıf gelir kaynaklarına kavuşturulmuşlardır. Ahi zaviyelerine ve bu zaviyelerin gelir kaynaklarına dair Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde ve Tapu Kadastro Arşivi’nde bulunan tahrir defterlerinde bolca malzeme bulunmaktadır. Bu çalışmada da ahilik teşkilatı hakkında bilgi verildikten sonra arşivlerden elde edilen bilgiler ışığında Ahi zaviyelerinin Osmanlı vakıf sistemi çerçevesindeki gelir kaynakları, bu kaynakların türü, işleyiş usulü, kim tarafından nasıl işletildiği hususları üzerinde durulmuştur.
Anahtar Sözcükler: Ahiler, Zaviye, Ahi Evran, Vakıf
Abstract
The Akhisim organization, which has a very important place in the history of Ottoman culture, aims to educate them in a spiritual and moral way by gathering them around an organization of people who are artistic. In addition to their services in the social life of Anatolia, they have also dealt with the moral decency of merchants and shopkeepers in their complaints set up by Akhi father. In this context, the Akhi dervish lodges, which form the basis of education and mysticism, have an important place in the education and training of young people. The main purpose of the training was to train individuals who are equipped with literacy and literary knowledge and to bring them into important places in the artisan organization. The basic building block in the education of futuwwah based on the belief in the supposed goodness was to educate individuals who have completed the qualities of being useful, virtuous, educated and most important human beings.
In addition to education and training activities, these advocates, each of whom is affiliated to an artisan organization, benefited from the multi- faceted service and aid functions of the Ottoman foundations. Akhies who served the establishment of the state has been given as foundation and the income obtained by laying the foundation for economic activities such as teaming and raising animals even in the most desolate and remote places has been presented to the struggles of the Akhies, sheikhs and dervishes who are acquiring space. These magnificent dervish lodges, furnished with Cypriot halls, decorated with brilliant hunting and large courtyards, have been provided with foundation income sources such as villages, mezraa, vineyards, gardens, shops, inns for their continued function and protec- tion. There are abundant supplies in the Ottoman Archives of the Prime Ministry for the income of Akhi dervish lodges and their sources of income, as well as in the Tahrir Books at the Land Registry Archives. In this study, after the information about the organization of the akhism organization is given, the sources of income of the Akhi dervish lodges in the framework of the Ottoman foundation system, the type of these sources, the method of operation.
Keywords: Akhism, Ahi Evran, Dervish Lodge, Foundation
Yazar: Burcu AKBULUT
Bildiri Metni