Özet
Fütüvvetnameler ahilik kurumunun inanç esaslarının, hayat felsefesinin ve ahlak anlayışının referans kaynağı olarak düşünülebilir. Esasında günlük hayatta her Müslümanın uyması beklenen adap ve erkanı ihtiva eden kurallar manzumesi olarak düşünülebilen fütüvvetnameler, İslam’ın ilk dönemlerinden itibaren ve bu arada Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde de iş hayatının, özellikle de esnafın iş yapma şekli ile ilgili bir anlamda uygulama esaslarını, yönetmelikleri ve yönergeleri içerir. Dolayısıyla, esas olarak Kur’an’ı, sünneti ve ehl-i beytin söz ve davranışlarını referans olarak kabul eden bu belgeler 10. yüzyıldan itibaren önce Arapça olarak, ardından Farsça ve 11. yüzyıldan itibaren de Osmanlı Türkçesi olarak yazılmaya başlanmış ve İslam toplumlarının iktisadi hayatında önemli bir yer edinmiştir. Bu çalışmanın amacı, söz konusu fütüvvet belgelerinin asırlar ötesinden tevarüs eden İslam iktisat düşüncesinin esasları ve kaynakları bakımından nerede yer aldığının tespit ve analiz edilmesidir.
Bilindiği üzere, İslam iktisat düşüncesinin temeli şu esaslara dayanır: Tevhit inancı, İslami iktisat hukukuna ve ahlaki değerlere bağlılık, mülkiyet hakkının varlığı, bireyin tercihlerinde serbestliği, adaletin tesisi, rekabetçi bir piyasa mekanizmasının işlerliği, kaynakların etkin kullanımı, helal yollardan kazanmak ve harcamak, itidalli davranmak (cimrilikten ve israftan kaçınmak). Bu esasların referans kaynağı olarak da umumi kaynaklar diye bilinen Kur’an, sünnet, icma ve kıyasın yanı sıra; örf ve adetler (teamüller), sahabenin sözleri, devletin makul düzenlemeleri, istihsan gibi hususi kaynaklar ile içtihat, İslam toplumlarının (devletlerinin) geçmişteki kararları ve uygulamaları ve nihayet fütüvvet ve tasavvuf teşkilatlarının ilkeleri ve uygulamaları alınmıştır.
Anahtar Sözcükler: Fütüvvetnameler, Ahilik, İslam İktisadı.
Abstract
Futuwwatnamas can be thought as the reference source for faith bases, life philosophy and moral perspectives of Akhizm. In fact, the Futuwwatnamas ponderable as body of rules which comprises of convenances and rules of conduct that have to do with business life and especially the guilds’ way of doing business which are expected for all Muslims to be followed comprise of practical principles, regulations, and instructions starting from the first periods of Islam including the periods of Seljuks and Ottomans. Therefore, these documents mainly taking up the principles of the Holy Quran, the sunnah, and the sayings and behaviors of the family of the Prophet (ehl-i beyt) as references have been started to be written since the 10th century in Arabic firts, then Persian and Ottoman Turkish languages, and taken an important place in economic life of the Islamic societies. The purpose of this study is to ascertain the place of these futuwwa documents in the principles and sources of Islamic economic thinking and analyze the findings.
As known, Islamic economic thought is based on the following elements: monotheizm, adherence to Islamic economic law and moral values, existence of property right, individual's freedom of choice, establishment of justice, the functioning of a competitive market mechanism, efficient use of resources, earning and spending in halal ways, being modest (abstaining from stinginess and extravagance). As the sources of these principles, the followings can be listed: Qur'an, Sunnah, Ijma and comparison (qiyas) as general sources; custom and traditions (conventions), Companions' words, reasonable regulations of the state, and istihsan as special sources; caselaw (ictihad), past decisions and practices of Islamic societies (states), and finally, principles and practices of futuwwa and sufi organizations.
Keywords Futuwwatnamas, Akhizm, Islamic Economics.
Yazar: Prof. Dr. Ekrem ERDEM
Bildiri Metni