Özet
Osmanlı Devleti fethettiği yeni yerler ile kendi arazisinin vergi miktarını
tespit etmek ve toprağın tasarruf ve mülkiyetini belirlemek amacı ile belirli
dönemlerde tahrir yapmıştır. Özellikle vergilerin ve bu vergileri verenlerin
ismen tespiti için çeşitli dönemlerde farklı şehirlerde yapılan sayımları ve bu
sayımların kaydedildiği defterleri ifade eden tahrir, tımar sistemi ile doğrudan
bağlantılı bir özellik gösterdiğinden dolayı sistemin yürürlükte olduğu eyalet
ve sancaklarda uygulanmıştır.
Bağdat Osmanlılar tarafından fethedildikten sonra kurulan yeni eyaletin
merkezi olarak teşkilatlandırılmıştı. Ancak Safevilerin ele geçirmesi ve IV.
Murad’ın burayı tekrar fethetmesi üzerine yeni bir tahrir yapılmıştır. 1639
yılında yapılan bu tahrir ile Bağdat’ta bulunan mahalleler ve her birinde ne
kadar hane ve dükkân olduğu tespit edilmiştir. Hanelerin kullanılabilirlik durumu
(harabe/virane), mîrî veya vakıf olup olmadığı ve mali durumları kaydedilmiştir.
Ayrıca Bağdat şehrinde ne kadar dükkân, hamam, han ve bahçe
olduğu tespit edilmiştir. Burada üzerinde duracağımız husus Bağdat şehrindeki
dükkânlar ve bu dükkânları işleten esnaf gruplarıdır. Bağdat şehrinde
aktar, ayakkabıcı, kazancı, bakkal, fırıncı, kasap gibi esnaf grupları, bunların
dükkân sayısı, bu dükkânların kimler tarafından işletildiği, şehrin hangi bölgesinde
olduğu, esnafların hangi dine mensup olduğu gibi hususlar tespit edilerek
fetihten sonra Bağdat esnaf teşkilatı ve şehrin sosyo-ekonomik durumu
ortaya konulacaktır.
Anahtar Kelimeler: Ekonomi, Bağdat, Hane, Esnaf, Dükkân
BAGHDAD TRADESMEN IN THE LIGHT OF THE
REGISTRATION MADE AFTER THE CONQUEST OF
MURAD IV
Abstract
The Ottoman Empire made censuses in certain periods in order to determine
the tax amount of the new places it conquered and its own land and to determine
the disposition and ownership of the land. Tahrir, which refers to the
censuses carried out in different cities in various periods in order to determine
the taxes and the names of those who paid these taxes and the books in which
these censuses were recorded, was applied in the provinces and sanjaks where
the system was in force, as it had a feature directly linked to the timar system.
Baghdad was also organized as the center of the new state established after
it was conquered by the Ottomans. However, after the Safavids captured it and
Murad IV reconquered it, a new census was made. With this census made in
1639, the neighborhoods in Baghdad and the number of houses and shops in
each of them were determined. The usability status of the households (ruin/
desolate), whether they were mîrî or foundation, and their financial situation
were recorded. In addition, it has been determined how many shops, baths,
inns and gardens there are in Baghdad. What we will focus on here is the
shops in Baghdad and the tradesmen groups that run these shops. By determining
the tradesmen groups such as herbalists, shoemakers, boilermakers,
grocers, bakers, butchers in the city of Baghdad, the number of their shops,
who ran these shops, in which part of the city they were located, and which
religion the tradesmen belonged to, the Baghdad tradesmen organization and
the socio-economic situation of the city after the conquest will be revealed.
Keywords: Economy, Baghdad, Houses, Tradesmen, Shop
Yazar: Arş. Gör. Dr. Yunus KIRAYİT
BİLDİRİ METNİ