ÖZET
Gelişen teknoloji, hızla artan üretim ve sürdürülebilir gelişme ile birlikte çevreyi koruma farkındalığı da hızla artmaktadır. Dünya Çevre ve Gelişme Komisyonu (World Commission on Environment and De- velopment-WCED), sürdürülebilir gelişmeyi, “gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılama yeteneklerini tehlikeye atmadan, bugünün ihtiyaçlarını karşılayabilecek şekilde gelişmek” olarak tanımlamıştır. Günümüzde sürdürülebilir kalkınma çalışmalarını kapsamında firmalar ise mevcut üretimi artırarak daha az kaynak kullanmayı ve daha az atık oluşturmayı hedeflemektedir. Bunu sağlamak için kullanılan birçok yöntemden biri de atıkların yeniden üretime alınarak değerinin artırılmasıdır. Böylece hem atık azalırken hemde üretim miktarı ve atıkların katma değeri artmaktadır. Bunun yanı sıra müşteriye giden ve geri dönen ürünlerin de değerlendirilmesi aynı kapsamda düşünülmektedir. Tersine lojistik işlemi de bu kapsamda ihtiyaçları karşılamak için kullanılmaktadır. Tersine lojistik, üretim sırasında kullanılan tüm kaynakların tüketim noktasından başlangıç noktasına doğru değer kazanması veya uygun şekilde yok edilmesi için yapılan etkinliklerin tamamı olarak tanımlanabilir. Tersine lojistik tanımdan da anlaşılacağı üzere geri dönen kaynakların (hammadde, yarı mamul, ürün, bilgi..vb) yeniden değer kazandırılması yada bu mümkün değilse çevreye zarar vermeden yok edilmesi faaliyetlerini içermektedir. Bu çalışmada araştırma konusundan dolayı daha çok “atıkların katma değerinin artırılması”yoluyla üretimin verimliliğinin artırılması üzerinde durulacaktır.
Temelleri 1970’lerde atılan sürdürülebilir kalkınma kavramı ve daha sonra 1980’li yıllarda tersine lojistik kavramı ortaya çıkmıştır. Tersine lojistik uygulamaları ihtiyaçtan doğan sebeplerle birlikte hızla sistematik olarak geliştirilmeye başlamıştır. Ancak tarihe daha dikkatli bakıldığında tersine lojistik uygulamalarının 13. yüzyılda Anadolu ’da gerçekleştirildiğini görmekteyiz. Ahi teşkilatının kadın kolu olan “Bacıyan-ı Rum ” tarafindan tersine lojistik faaliyeti gerçekleştirilmek- teydi. Bacıyan-ı Rum’un bilinen ilk kadın teşkilatı olduğunu araştırmacılar savunmaktadır. Bu durumda dünyadaki ilk tersine lojistik faaliyetini sistematik olarak gerçekleştiren Anadolu kadınları olduğu ortaya çıkmaktadır.
Ahi teşkilatında kadının önemi büyüktür. Bu teşkilat kadınların üretimde ve sosyal hayatta organize olmalarını sağlaması bakımından önemlidir. Kadın teşkilatı üyelerinin askeri kıyafetler ürettikleri bilinmektedir. Kayseri’de dericilerin işledikleri derilerden çıkan yünleri (atıkları) değerlendirerek halı ve giysi ürettikleri bilinmektedir. Burada yapılan faaliyet “atıkların katma değerinin artırılması”
yoluyla üretimin verimliliğinin artırılması için sistematik bir çalışmasıdır. Tekstil sektöründe tersine lojistik işlemleri 20. yüzyılda başladığı kabul edilirken aslında 13.yüzyılda Bacıyan-ı Rum teşkilatı tarafindan gerçekleştirildiği görülmektedir.
Bu çalışmanın amacı; dünyadaki ilk tersine lojistik faaliyetlerinin Ahi teşkilatında gerçekleştirildiği gerçeğini tarihten örneklerle ortaya koyarak tersine lojistik tarihine katkı sağlamak içindir.
ABSTRACT
Together with the Developing technology, rapidly increasing production and with the sustainable development; the awareness of protecting the environment is increasing fast. Sustainable development is defined as “Developing in the way of satisfying today’s needs while not threating the skills of satisfying needs of next generations. ” by World Commission on Environment and Development-WCED. Nowadays in sustainable development studies; companies are aiming less usage source and getting less waste but also increasing the production. To achieve this; one of the solutions is taking the wastes back for production and increase their value. Thus the waste decreases and the production and added value of wastes increas. As well as this, the products that goes to customers and comes back from the customers, are considered in the same context. Reverse logistics process is also used to meet the needs in this context. Reverse logistics can be defined as proper destruction or increase value of all the resources that are used from the consumption point to the beginning. As can be seen from the definition the reverse logistics includes the activities of revaluing the returning sources or if it is impossible, destruction without damaging the environment. In this study, increasing the efficiency of production by ‘increasing the added value of wastes’ mostly will be dwelled on.
Concept of sustainable development was emerged in 1970s and the reverse logistics were emerged in 1980s. With the reasons caused by needs; reverse logistics applications started to develop sistematicly. But if we consider the history, we can see that the reverse logistics were used in Anatolia in 13th century. Bacıyan-ı Rum which was the female section of the Ahi order, was using the reverse logistics. Bacıyan-ı Rum is known as the first female organisation in the history. In this case; it is obvious that the first reverse logistic activities were used by the women in Anatolia.
The women had great importance in Ahi order. This organisation gets the importance by providing the women organised in production and social life. It is known that the women organisation members produced military clothes. It is also known that in Kayseri the leather producers were using the wastes to produce carpets and clothes. The action that happened in here is increasing the efficiency of production by ‘increasing added value of the wastes ’. Conversly the wrong accepted reverse logistics start term of 20th century, now can be seen as actually it was started in 13th century by the Baciyan-i Rum organisation.
The purpose of this study is showing the first reverse logistic activities that took place in Ahi Order and contribute to the history of reverse logistics.
Yazar: Buket KARATOP
Bildiri Metni