Özet
İktisadi yönden kendi kendine yetmeye çalışan Osmanlı şehirlerinin çoğunda
icra edilen zanaatların önemlilerinden biri dokumacılıktı. Halkın giydiği
ve günlük hayatlarında sık kullandığı pamuklu kumaşları dokuyanlar
cullah, culahe, çulha, nessâc ve bâfende gibi adlarla anılırdı. Dokumacılık zanaatıyla
ilgili meslekleri icra eden esnaf kolları hemen her şehirde yaygın olarak
faaliyet göstermekteydi. Dokumacıların bir kolu olan çulhalar; çoğunlukla
insanların vücutlarını soğuktan ve sıcaktan korumak için ihtiyaç duydukları
keten, yün ve pamuktan dokunmuş kumaşlardan elbise yaparlardı. İlk olarak
işe iplik eğirmekle başlayan cullahlar, elde ettikleri iplikle kumaş dokurlardı.
Dokudukları kumaşlardan da müşterilerinin ihtiyaç ve beğenilerine uygun elbise
dikerlerdi.
Dokumacılarla birlikte anılan cullah esnafının bir kısmı köy, kasaba ve şehirlerde
esnaf birlikleri şeklinde teşkilatlanmıştı. Ancak bireysel olarak mesleklerini
icra eden cullahlar da mevcuttu.
Osmanlı başkentinin güneydoğusunda, Fırat Nehri yakınında Malatya
Sancağına bağlı bir kaza olan Behisni (Besni) şehri zanaat kolları açısından
gelişmiş bir ticaret merkeziydi. XIX. yüzyıl başlarında Besni’de mevcut olan
esnafın büyük çoğunluğu cullahlıkla geçimini sağlamaktaydı. Bu meslek kolunda
şehrin hem Müslüman hem de gayrimüslim ahalisi faaliyet göstermekteydi.
Dokumacılıkla ilgili işler için uygun bir yer olan Besni’de cullahlar şehir
merkezi, kasaba ve köylerde mesleklerini icra ediyordu. Şehrin dokumacı
esnafı, ürettikleriyle yöre halkının giyim ihtiyacını karşıladığı gibi dışarıya da
ürün ihraç etmekteydi.
Ana kaynağı Osmanlı Arşivi vesikaları ve konuyla ilgili literatür olan bu
çalışma ile XIX. yüzyılın ilk yarısında Besni’de dokumacılıkla ilgili meslekler,
özellikle cullahlık mesleğinin durumu incelenecektir.
Anahtar Kelimeler: Behisni (Besni), Dokumacılık, Cullahlık, Cullah, Culahe,
Çulha.
THE CULLAH PROFESSION IN BESNI IN THE MID
XIXth CENTURY
Abstract
Weaving was one of the most important crafts practiced in most Ottoman
cities, which were economically self-sufficient. Those who wove the cotton
fabrics that people wore and used frequently in their daily lives were known as
cullah, culahe, çulha, nessâc and bâfende. Tradesmen practicing professions
related to the craft of weaving were widespread in almost every city. Chulhas,
a branch of the weavers, mostly made clothes from fabrics woven from linen,
wool and cotton, which people needed to protect their bodies from cold and
heat. The cullahs would start by spinning yarn and weave fabric with the yarn
they obtained. From the fabrics they wove, they would sew clothes to suit the
needs and tastes of their customers.
Weaving was one of the most important crafts practiced in most Ottoman
cities, which were economically self-sufficient. Those who wove the cotton
fabrics that people wore and used frequently in their daily lives were known as
cullah, culahe, çulha, nessâc and bâfende. Tradesmen practicing professions
related to the craft of weaving were widespread in almost every city. Chulhas,
a branch of the weavers, mostly made clothes from fabrics woven from linen,
wool and cotton, which people needed to protect their bodies from cold and
heat. The cullahs would start by spinning yarn and weave fabric with the yarn
they obtained. From the fabrics they wove, they would sew clothes to suit the
needs and tastes of their customers.
The city of Behisni (Besni), an accident in the Sanjak of Malatya, southeast
of the Ottoman capital, near the Euphrates River, was a commercial center
developed in terms of crafts. At the beginning of the nineteenth century, the
majority of the tradesmen in Besni made a living as cullahs. Both Muslim and
non-Muslim inhabitants of the city were active in this profession. In Besni,
which was a suitable place for weaving, cullahs practiced their profession
in the city center, towns and villages. The city’s weavers not only met the
clothing needs of the local population, but also exported their products. This
study, whose main source is the Ottoman Archive documents and the literature
on the subject, will examine the weaving professions in Besni in the first half
of the XIXth century, especially the status of the cullah profession.
Key Words: Behisni (Besni), Weaving, Cullah, Cullah, Culahe, Çulha.
Yazar: Prof. Dr. Seydi Vakkas TOPRAK
BİLDİRİ METNİ